Güzel bir hafta sonu sabahı…
15 Temmuz 2006
Güzel bir hafta sonu akÅŸamı…
Evde kedi ve ben yalnızız, ha bir de kininli sodam var. "Kinin" yüzyıllar boyu humma hastalığının ilacı olarak kullanılmış, herhalde ÅŸimdi de beni koruyordur! 4.000 kiÅŸilik Ä°ngiliz varlığının 400 milyonluk Hindistan’ı yönettiÄŸi (ÅŸaka deÄŸil) dönemde, Muson yaÄŸmurları öncesi ortalığı basan sıkıntılı havada serinlemek ve kininli acı ilacı içmek arasında binamaz kalmış bir Ä°ngiliz lordunun keÅŸfi olsa gerek "Indian Tonic"…
Bildiğiniz sodanın içine kinini atmayı akıl eden bu İngiliz lorduna karşı dostane hisler duymak imkânsız olsa da, rafine bir "damak tadına" sahip olduğunu söylemek gerekiyor. Sabah sabah bu sıcakta insanı serinletebilecek iki şeyden biri bu. Diğerini zaten biliyorsunuz.
Aslında kinin de bir "sömürge mamulü", Ä°spanyolların Aztek Ä°mparatorluÄŸu’nu yıkıp altın hırsıyla yerlilere iÅŸkence yaptıkları dönemde yerlilerin aÄŸzından aldığı en önemli sırlardan biri olmuÅŸ kinin. Bu sır önemlidir, çünkü Azteklerle Ä°spanyollar arasındaki sonucu baÅŸtan belli mücadele, tarihin ilk biyolojik savaÅŸlarından biri olarak kabul edilir.
Her neyse, konumuza dönelim. Ä°spanyolların Avrupa kıtasını binlerce yıl kasıp kavurmuÅŸ olan tifüs, sarı humma, sıtma ve çiçek hastalıklarına bir çeÅŸit "bağışıklığı" vardır. Bu hastalıklar bazı Ä°spanyolları da öldürmekle birlikte, büyük kayıplara yol açmamaktadır. Eski Dünya’dan gelen bu virüslere karşı hiçbir direnci olmayan yerliler içinse kitlesel ölümler kaçınılmazdır. Burada Ä°spanyol kâşif ve generali Hernán Cortés’in yerlilere hastalık bulaÅŸtırma konusundaki özel çabasını anmadan olmayacak. Öyle ki, Cortés 1519′da Meksika’ya ayak bastığında Aztek Ä°mparatorluÄŸu’nda yaÅŸayanların sayısı 15 milyondur. Avrupalıların taşıdığı salgın hastalıklar yüzünden bu rakam 1550′de 4 milyona, 1581′de ise 1,6 milyona düşer!
Bir süre sonra, yerlileri kırıp geçiren, Ä°spanyolları ise "öldürmeyen ama süründüren" Avrupa hastalıklardan biri olan sıtmanın ilginç bir ÅŸekilde Peru’daki bazı yerli kabileleri hiç etkilemediÄŸi fark edilir. Yerlilere iÅŸkence yapılarak sıtma hastalığına karşı buldukları tedavinin sırrı öğrenilir. Chincona aÄŸacının kabuklarından elde edilen bu madde, bugün modern tıbbın sıtmaya karşı kullanabildiÄŸi hâlâ tek ilaç olan "kinin"den baÅŸkası deÄŸil…
Ä°spanyol sömürgecinin yerlilere iÅŸkenceyle sırrını söylettiÄŸi kinin, birkaç yüzyıl sonra bir baÅŸka sömürgeci, Ä°ngilizler tarafından sodayla karıştırılınca, ortaya adına "Hint karışımı" denilen leziz serinletici çıkmış. Bugün herhangi bir süpermarketten "Indian Tonic" (En iyisi ve kolay bulunanı Schweppes markalı olanlardır) adıyla satın alabileceÄŸiniz bu içecek, yaz sıcağında susuzluÄŸunu gidermek isteyen ama "gazlı ve ÅŸekerli" o iÄŸrenç ÅŸeylere de alternatif bir serinletici arayanlara tavsiye edilir. Hatta taliplisi çıkarsa, geçen seferki gibi yine GFDL lisanslı olmak ÅŸartıyla, birkaç "Indian Tonic"li kokteyl tarifi bile verebilirim. Kokteyllerin bardak birim maliyeti, geçen seferki gibi biranınkine yakın olacak elbette :)…
Bu arada yukardaki resim, Mendoza Kodeksi‘nden alınma. Konusunu da hemen söyleyelim, 1540′lı yıllarda alkollü içecekleriyle "demlenen" Aztekler! Aztek toplumunda "sarhoÅŸ olma hakkı" sadece 60 yaşından büyüklere verilirmiÅŸ, kendini bilmeden içenleri ve o yaÅŸa gelmeden sarhoÅŸluk mertebesine ulaÅŸanları kimi zaman "ölüm cezası" beklermiÅŸ…
Bir "Indian Tonic"den nerelere geldik, farkında mısınız?
[ratings]
Selam Ali abi, Eline sağlık güzel bir yazı. Sadexe küçük
Onur Yalazı | 16 Temmuz 2006 | 1:58 amSelam Ali abi,
Eline sağlık güzel bir yazı. Sadexe küçük bir hatırlatma yapmak istedim,
“Yerlilere iÅŸkence yapılarak sıtma ilacına karşı buldukları tedavinin sırrı öğrenilir.”
Derken, sıtma hastalığına karşı buldukları tedaviyi kastettin sanırım.
Düzeltildi :)
isingor | 16 Temmuz 2006 | 2:14 amDüzeltildi :)
ali abi tarifi bekliyoruz...geçen seferkine mango suyu ve kiwi kullanarak
ERDEM | 17 Temmuz 2006 | 8:26 pmali abi tarifi bekliyoruz…geçen seferkine mango suyu ve kiwi kullanarak farklı tatlar elde ettim bunada güzel biÅŸeyler yaparız…
Schweppes'in sekerli de sekersiz de hastasiyiz...
sickprincess | 18 Temmuz 2006 | 2:57 amSchweppes’in sekerli de sekersiz de hastasiyiz…
merhaba Ben üniversitede öğretim üyesiyin. İsveç Kralı ile ilgili yazıyı
Bayram Nazır | 16 Ekim 2006 | 2:47 pmmerhaba
Ben üniversitede öğretim üyesiyin. İsveç Kralı ile ilgili yazıyı yazan arkadaşla iletişim kurmak istiyorum. e-mailini nereden bulabilirim. Şimdiden göstereceğiniz ilgiye teşekkürler.
yrd. doç. dr. bayram nazır