Burkina Fasa Fiso Halk Cemahiriyesi

Ali I�?ıngör’ün politika, açık yazılım, çizgi roman, tarih ve popüler kültür üzerine gündüz sayıklamaları…

Ya�?mur ya�?dı, sen bana ördek dedin!

10 Kasım 2005

Bir süredir benden Malumatçı Baba Tahir ve Nef’i hikâyelerinin devamını isteyenler var. Baba Tahir’e dair bir hikâye fırında ama önce bir Sansürcü Kara Kemal Bey anektotu patlatalım :)…

Osmanlı tarihinin en karanlık dönemlerinden biri, hiç ku�?kusuz, “İstibdat dönemi” de denen, Abdülhamit’in 30 yıllık diktatörlük rejimidir. Abdülhamit döneminin basına kar�?ı uyguladı�?ı baskılar, muhte�?em sansür kararnamelerinin do�?masına neden olmu�?tu.

Burkina Fasa Fiso yine yapaca�?ını yapıyor ve “muhte�?em bir belge” yayınlıyor. Mabeyn’den yani Yıldız Sarayı Ba�?kâtipli�?i’nden Matbuat Müdürlü�?ü’ne gönderilen bir talimatnameyi, yani tarihi bir sansür kararnamesini sizlerle payla�?ıyoruz!

Yıldız Sarayı Hümayunu
Ba�?kitabet Dairesi

1- Her �?eyden önce Padi�?ah’ın de�?erli sa�?lı�?ına, ürünlerin durumuna, ticaretin ve sanayinin geli�?mesini bildiren haberlere öncelik verilmesi;
2- Milli E�?itim Bakanlı�?ı’nın ahlak açısından onaylamadı�?ı hiçbir romanın ve yazı dizisinin (�?rne�?in, parklarda dola�?an genç çiftler- AI) veya yazı dizisinin yayınlanmaması;
3- Bir sayıda yayınlanamayacak kadar uzun ve edebi ve bilimsel yazılara yer verilmemesi. “Devamı var”, “Devamı yarına” gibi deyimlerin kullanılmaması;
4- Yazıda bo�?lukların bırakılmaması, çünkü bunlar bir takım kötü sanılara (Sansür gibi! -AI) ve kafaları karı�?tırmaya yol açabilir;
5- Ki�?ilere sata�?ılmaması; bir vali ya da mutasarrıfın hırsızlık yaptı�?ı, para yedi�?i, adam öldürdü�?ü veya ayıplanacak bir i�? yaptı�?ı söylenecek olursa bunun saklanması gerekti�?i;
6- Ki�?ilerin ve vilayet ahalisinin bazı yolsuzlukları bildirmek için hükümdara verdikleri dilekçelerin yayınlanması kesinlikle yasaktır;
7- Tarihte ve co�?rafyada özelli�?i olan bazı adların kullanılmamaması, örnek Ermenistan;
8- Yabancı hükümdarlara kar�?ı her ne biçimde olursa olsun, giri�?ilen suikastleri veya yabancı ülkelerdeki kı�?kırtıcı gösterileri yazmak yasaktır. �?ünkü yasalara saygısı olan barı�?sever halkımızın bunları duyması iyi olmaz.
9- Bazı kötü niyetli ki�?ilerin yersiz yorum ve gözlemlerine yol açabilece�?i için bu talimatnamenin de gazetelerde yayınlanması yasaktır.

Serkâtibi Hazreti �?ehriyari Tahsin

(…)

Bunun gibi pek çok talimatname Babıali gazetelerine ula�?acaktı… Kararnamelerde yazılmayan, ama Kara Kemal Bey gibi ünlü sansürcülerin ellerinden kurtulmayan bir di�?er yasak listesi daha vardı: Yasaklı kelimeler listesi!

O dönemden kalma belge ve anılarda yasak kelimelerin �?unlar oldu�?u belirtiliyor: Grev, suikast, ihtilal, dinamit, dinamo (dinamiti anımsattı�?ı için), infilak, karga�?alık, hal (hükümdarın halli yani tahttan indirilmesi anlamına gelebilir!), Kanunu Esasi (Anayasa), hürriyet, vatan, Bosna, Hersek, Makedonya, Girit, Kıbrıs (�?ünkü bu eyaletler elden gidiyordu!), Yıldız, Murad (Mutluluk anlamına gelen bu kelime insanlara Sultan Murat’ı anımsatabilir), istibdat, cumhuriyet, burun (Abdülhamit’in burnu büyük oldu�?u için bu kelime yasak edilmi�?ti), mebuslar, bomba, tahtakurusu (Yanlı�?lıkla “tahtı kurusun” diye okunabilece�?i için!), anar�?i, sosyalizm, karde�? (Bu kelime de Sultan Murat’ı anımsatabilir!), veliaht, müsavat (e�?itlik), Mithat Pa�?a…

Servetifünun gazetesinin sahibi ve ba�?yazarı Ahmet İhsan sansürle ilgili anılarında �?öyle diyordu:

“Sansür son dereceyi bulmu�?tu. Hamidiye suları yeni akıtılmı�? ve çe�?meler açılmı�?tı. Dr. Besim �?mer Pa�?a, sular hakkında bir makale yazdı. �?e�?me ba�?ında bir ihtiyar adamın dua etti�?ini gösteren artistik bir renkli resim de basılacaktı. Sansür dairesinden Kara Kemal Bey buna bir soru i�?areti koydu ve ben �?a�?ırdım. Ba�?sansürcü Kara Kemal Bey’e bir tezkere yazdım. Ondan gelen cevap �?uydu:

“Azizim,

�?e�?me resmi hakikaten pek güzel ve dua herkesin nazarında �?üphesiz ki kutsaldır. Lakin bu günlerde gazetelerden neyi çıkartaca�?ımı, neyi bırakaca�?ımı bilmiyorum. �?ünkü kötü niyetli ki�?iler bu güzel resmi görür görmez “Hah, i�?imiz duaya kaldı” demek istedi�?inizi sanabilirler!”

(…)

Neyse, “Ramazan Sohbetleri” tadında bir yazı oldu bu. Bugünlerde inanılmayacak �?ekilde yo�?un oldu�?umdan -ki bu da son zamanlarda siteye yazamamamdan belli oluyordur- Pardus arayüzü ve TDK veritabanına ili�?kin yazımı yarına bıraktım. Bir aksilik olmazsa, yarın buradan Zemberek’in veritabanına ili�?kin bir müjdeli haber verece�?im. Bugünlük bununla idare edin, site yakında eski ruhuna ve zihin açıklı�?ına kavu�?acak :)…